Rijpheid · zonder voorkennis

Wat is rijpheid?

Wat er in je beton gebeurt, en hoe het platform dat in één getal vangt. Je hoeft er niets voor te weten.

In 30 seconden

  • Beton wordt sterk doordat cement met water reageert.
  • Warm gaat dat sneller, koud langzamer. Bij −10 °C staat het stil.
  • Rijpheid telt warmte en tijd bij elkaar op, in °C·h (graden maal uren; de h staat voor uur).
  • Zelfde mengsel, zelfde rijpheid: zelfde sterkte. Of het beton nu warm is of koud.
1

Wat er in beton gebeurt

Beton droogt niet. Het reageert.

In één zinCement en water vormen samen kristallen die zand en grind aan elkaar lijmen. Hoe verder die reactie is, hoe sterker je beton.

Veel mensen denken dat beton hard wordt doordat het opdroogt. Dat is niet zo. Het cement reageert met het water. Daarbij groeien er piepkleine kristallen. Die groeien in elkaar vast en houden zand en grind bij elkaar.

Verskorrels in water Na urenkristallen groeien Na dagenalles vergroeid
Hoe meer kristallen, hoe sterker. Daarom moet er ook water blijven: zonder water stopt de reactie.

Die reactie geeft warmte af. Daarom wordt een dikke stort van binnen soms 20 of 30 graden warmer dan de lucht. Die warmte zie je terug in de temperaturen die de Sensorbox meet.

2

Warmte is het gaspedaal

Hoe warmer het beton, hoe sneller de reactie.

In één zinEen warm uur telt zwaarder dan een koud uur. Bij −10 °C telt een uur niet meer mee.
Probeer het hier
29,0 °C·htelt één uur bij deze temperatuur

Dat is gewoon: 20 °C is het ijkpunt waar je mee vergelijkt.

TemperatuurEén uur telt alsVergeleken met 20 °C
−10 °C0stilstand
0 °C9,2ruim 3× zo langzaam
5 °C13,92× zo langzaam
10 °C18,8anderhalf keer zo langzaam
20 °C29,0ijkpunt
30 °C39,6bijna anderhalf keer zo snel
40 °C50,8bijna 2× zo snel

Met de standaard C-waarde 1,05, precies zoals het platform rekent. Wat de C-waarde is, lees je in hoofdstuk 4.

3

Optellen: zo ontstaat rijpheid

Elk stukje tijd telt mee, warm zwaarder dan koud.

In één zinRijpheid is de optelsom van alle uren, waarbij elk uur meetelt naar hoe warm het was.

Stel, je beton is drie uur oud en wordt langzaam warmer. Zo telt het platform:

UurTemperatuurTelt als
1e uur12 °C20,8 °C·h
2e uur18 °C26,9 °C·h
3e uur24 °C33,1 °C·h
Rijpheid na 3 uur80,8 °C·h

De Sensorbox meet dat de hele uitharding lang, in kleine stapjes. Het platform telt alles op. Zo zie je de rijpheid elk moment oplopen.

Zo ziet dat er in de praktijk uit. Neem een rijpheid van 810 °C·h, in ons voorbeeld genoeg om te ontkisten. Bij 20 °C haal je die na ongeveer 28 uur. Bij 5 °C duurt het bijna tweeënhalve dag. Zelfde beton, zelfde sterkte, alleen een andere temperatuur.
De formule, voor wie hem wil zien
bijdrage = uren × 10 × ( C0,1·T − 1,245 − C−2,245 ) ÷ ln C

T is de gemiddelde temperatuur in dat stapje, C de C-waarde. Dit is de gewogen rijpheid volgens De Vree, uit de Nederlandse norm NEN 5970. Bij −10 °C is de bijdrage precies nul. Zou C gelijk zijn aan 1, dan wordt het gewoon (T + 10) × uren: de oudere methode van Nurse en Saul.

4

De C-waarde

Het ene cement houdt meer van warmte dan het andere.

In één zinDe C-waarde zegt hoe gevoelig jouw cement is voor warmte. Weet je hem niet, laat dan 1,05 staan.

Hoe hoger de C-waarde, hoe meer een warm uur meetelt ten opzichte van een koud uur. Schuif maar:

Probeer het hier

Een uur bij 30 °C telt 2,4× zo zwaar als een uur bij 10 °C.

  1. Een laboratorium bepaalt de C-waarde per cement, met proefstukken bij 20 °C en bij 65 °C. Hij wordt afgerond op 0,05.
  2. Je cementleverancier of betoncentrale kan je hem geven.
  3. Je vult hem in bij je meting, op de kaart Meting. Geen waarde gekregen? Laat dan 1,05 staan.
5

Van rijpheid naar sterkte

Rijpheid is nog geen sterkte. Daar is de ijklijn voor.

In één zinVoor hetzelfde mengsel hoort bij elke rijpheid één sterkte. Die koppeling heet de ijklijn.
rijpheid °C·h druksterkte N/mm²
De vijf kubussen uit Je eerste ijklijn maken, nu op een gewone rijpheid-as. Eerst snel, daarna steeds langzamer.

In het begin wint beton snel aan sterkte, daarna steeds langzamer. Daarom rekent de ijklijn met de logaritme van de rijpheid. Dat hoef je niet zelf te doen: je drukt minstens 5 kubussen, het platform trekt de lijn.

Elk mengsel heeft zijn eigen lijn. Wat die lijn precies is (regressielijn, verschuiving, ijklijn) staat in Wat is een ijklijn?; hoe je hem maakt in Je eerste ijklijn maken.

6

Waar rijpheid niets over zegt

Rijpheid komt uit de temperatuur, en uit niets anders. Een paar dingen ziet het dus niet.

In één zinRijpheid werkt als het beton goed gestort, nat gehouden en vorstvrij is, en je de goede ijklijn gebruikt.
Vorst

Jong beton dat bevriest kan blijvend beschadigen. Rijpheid ziet die schade niet. Let bij vorst dus ook op de temperatuur zelf.

Uitdrogen

Zonder water stopt de reactie. Droogt je beton uit, dan blijft de sterkte achter, ook al loopt de rijpheid gewoon op. Houd het nat en afgedekt.

Heel heet in het begin

Beton dat de eerste uren erg heet wordt, haalt vaak een iets lagere eindsterkte. De rijpheid zegt dan iets te veel.

Een ander mengsel

De ijklijn hoort bij één mengsel. Ander cement of ander recept? Dan klopt de sterkte niet meer.

De plek van het meetpunt

De kern van een stort wordt warmer dan de rand, en is dus eerder sterk. De rand en de hoeken lopen achter. Meet waar het voor jouw beslissing telt.

Tijd vóór het storten

Stond de Sensorbox al aan voordat je stortte? Vul het stortmoment in. Anders telt de lucht mee als rijpheid.

Waar de methode vandaan komt

Geen nieuwe uitvinding: al ruim 75 jaar in gebruik.

1949Nurse, Engeland

Onderzoekt hoe je beton sneller sterk krijgt met stoom, en telt daarvoor temperatuur en tijd bij elkaar op.

1951Saul, Engeland

Formuleert de rijpheidsregel: zelfde mengsel, zelfde rijpheid, zelfde sterkte.

NLRonald de Vree

Ontwikkelt de gewogen rijpheid: warme uren tellen extra mee, afhankelijk van het cement. Dat is de C-waarde.

1987ASTM C1074, Verenigde Staten

De rijpheidsmethode van Nurse en Saul komt in de Amerikaanse norm ASTM C1074.

2001NEN 5970

De methode De Vree staat in de Nederlandse norm. In Nederland krijg je hem op school bij bouwkunde.

Woordenlijst

De woorden die je in het platform tegenkomt.

Rijpheid
Warmte en tijd bij elkaar opgeteld. Zegt hoe ver de reactie in je beton is.
°C·h
De eenheid van rijpheid: graden maal uren. De h is het internationale teken voor uur.
Gewogen rijpheid
Rijpheid waarin warme uren extra zwaar tellen. Zo rekent het platform (De Vree).
C-waarde
Hoe gevoelig het cement is voor warmte. Standaard 1,05.
IJklijn
De regressielijn min de verschuiving: de lijn die rijpheid omzet in druksterkte, voor één mengsel.
Kubus
Een proefblok van je beton dat je in een drukbank kapot drukt om de sterkte te meten.
Druksterkte
Hoeveel druk het beton aankan, in N/mm².
Regressielijn
De lijn die het best door je kubussen past.
Verschuiving
Veiligheidsmarge: zoveel ligt de ijklijn onder de regressielijn. Hoe groot, spreek je af met je opdrachtgever.
Extrapolatie
Hoe ver de ijklijn voorbij je laatste kubus mag. Hooguit 25 %.
Stortmoment
Het moment waarop het beton gestort is. Vanaf daar telt de rijpheid.
Meetpunt
Het punt in het beton waar de twee draadjes van het thermokoppel elkaar raken. Daar wordt gemeten.
Kern en rand
Het midden van een stort en de buitenkant. De kern wordt warmer.

Verder lezen