Wat er in beton gebeurt
Beton droogt niet. Het reageert.
Veel mensen denken dat beton hard wordt doordat het opdroogt. Dat is niet zo. Het cement reageert met het water. Daarbij groeien er piepkleine kristallen. Die groeien in elkaar vast en houden zand en grind bij elkaar.
Die reactie geeft warmte af. Daarom wordt een dikke stort van binnen soms 20 of 30 graden warmer dan de lucht. Die warmte zie je terug in de temperaturen die de Sensorbox meet.
Warmte is het gaspedaal
Hoe warmer het beton, hoe sneller de reactie.
Dat is gewoon: 20 °C is het ijkpunt waar je mee vergelijkt.
| Temperatuur | Eén uur telt als | Vergeleken met 20 °C |
|---|---|---|
| −10 °C | 0 | stilstand |
| 0 °C | 9,2 | ruim 3× zo langzaam |
| 5 °C | 13,9 | 2× zo langzaam |
| 10 °C | 18,8 | anderhalf keer zo langzaam |
| 20 °C | 29,0 | ijkpunt |
| 30 °C | 39,6 | bijna anderhalf keer zo snel |
| 40 °C | 50,8 | bijna 2× zo snel |
Met de standaard C-waarde 1,05, precies zoals het platform rekent. Wat de C-waarde is, lees je in hoofdstuk 4.
Optellen: zo ontstaat rijpheid
Elk stukje tijd telt mee, warm zwaarder dan koud.
Stel, je beton is drie uur oud en wordt langzaam warmer. Zo telt het platform:
| Uur | Temperatuur | Telt als |
|---|---|---|
| 1e uur | 12 °C | 20,8 °C·h |
| 2e uur | 18 °C | 26,9 °C·h |
| 3e uur | 24 °C | 33,1 °C·h |
| Rijpheid na 3 uur | 80,8 °C·h | |
De Sensorbox meet dat de hele uitharding lang, in kleine stapjes. Het platform telt alles op. Zo zie je de rijpheid elk moment oplopen.
De formule, voor wie hem wil zien
T is de gemiddelde temperatuur in dat stapje, C de C-waarde. Dit is de gewogen rijpheid volgens De Vree, uit de Nederlandse norm NEN 5970. Bij −10 °C is de bijdrage precies nul. Zou C gelijk zijn aan 1, dan wordt het gewoon (T + 10) × uren: de oudere methode van Nurse en Saul.
De C-waarde
Het ene cement houdt meer van warmte dan het andere.
Hoe hoger de C-waarde, hoe meer een warm uur meetelt ten opzichte van een koud uur. Schuif maar:
Een uur bij 30 °C telt 2,4× zo zwaar als een uur bij 10 °C.
- Een laboratorium bepaalt de C-waarde per cement, met proefstukken bij 20 °C en bij 65 °C. Hij wordt afgerond op 0,05.
- Je cementleverancier of betoncentrale kan je hem geven.
- Je vult hem in bij je meting, op de kaart Meting. Geen waarde gekregen? Laat dan 1,05 staan.
Van rijpheid naar sterkte
Rijpheid is nog geen sterkte. Daar is de ijklijn voor.
In het begin wint beton snel aan sterkte, daarna steeds langzamer. Daarom rekent de ijklijn met de logaritme van de rijpheid. Dat hoef je niet zelf te doen: je drukt minstens 5 kubussen, het platform trekt de lijn.
Elk mengsel heeft zijn eigen lijn. Wat die lijn precies is (regressielijn, verschuiving, ijklijn) staat in Wat is een ijklijn?; hoe je hem maakt in Je eerste ijklijn maken.
Waar rijpheid niets over zegt
Rijpheid komt uit de temperatuur, en uit niets anders. Een paar dingen ziet het dus niet.
Jong beton dat bevriest kan blijvend beschadigen. Rijpheid ziet die schade niet. Let bij vorst dus ook op de temperatuur zelf.
Zonder water stopt de reactie. Droogt je beton uit, dan blijft de sterkte achter, ook al loopt de rijpheid gewoon op. Houd het nat en afgedekt.
Beton dat de eerste uren erg heet wordt, haalt vaak een iets lagere eindsterkte. De rijpheid zegt dan iets te veel.
De ijklijn hoort bij één mengsel. Ander cement of ander recept? Dan klopt de sterkte niet meer.
De kern van een stort wordt warmer dan de rand, en is dus eerder sterk. De rand en de hoeken lopen achter. Meet waar het voor jouw beslissing telt.
Stond de Sensorbox al aan voordat je stortte? Vul het stortmoment in. Anders telt de lucht mee als rijpheid.
Waar de methode vandaan komt
Geen nieuwe uitvinding: al ruim 75 jaar in gebruik.
Onderzoekt hoe je beton sneller sterk krijgt met stoom, en telt daarvoor temperatuur en tijd bij elkaar op.
Formuleert de rijpheidsregel: zelfde mengsel, zelfde rijpheid, zelfde sterkte.
Ontwikkelt de gewogen rijpheid: warme uren tellen extra mee, afhankelijk van het cement. Dat is de C-waarde.
De rijpheidsmethode van Nurse en Saul komt in de Amerikaanse norm ASTM C1074.
De methode De Vree staat in de Nederlandse norm. In Nederland krijg je hem op school bij bouwkunde.
Woordenlijst
De woorden die je in het platform tegenkomt.
- Rijpheid
- Warmte en tijd bij elkaar opgeteld. Zegt hoe ver de reactie in je beton is.
- °C·h
- De eenheid van rijpheid: graden maal uren. De h is het internationale teken voor uur.
- Gewogen rijpheid
- Rijpheid waarin warme uren extra zwaar tellen. Zo rekent het platform (De Vree).
- C-waarde
- Hoe gevoelig het cement is voor warmte. Standaard 1,05.
- IJklijn
- De regressielijn min de verschuiving: de lijn die rijpheid omzet in druksterkte, voor één mengsel.
- Kubus
- Een proefblok van je beton dat je in een drukbank kapot drukt om de sterkte te meten.
- Druksterkte
- Hoeveel druk het beton aankan, in N/mm².
- Regressielijn
- De lijn die het best door je kubussen past.
- Verschuiving
- Veiligheidsmarge: zoveel ligt de ijklijn onder de regressielijn. Hoe groot, spreek je af met je opdrachtgever.
- Extrapolatie
- Hoe ver de ijklijn voorbij je laatste kubus mag. Hooguit 25 %.
- Stortmoment
- Het moment waarop het beton gestort is. Vanaf daar telt de rijpheid.
- Meetpunt
- Het punt in het beton waar de twee draadjes van het thermokoppel elkaar raken. Daar wordt gemeten.
- Kern en rand
- Het midden van een stort en de buitenkant. De kern wordt warmer.