Waarom een ijklijn
Rijpheid is nog geen sterkte.
Zelfde mengsel, zelfde rijpheid: zelfde sterkte. Maar een ander mengsel wordt bij dezelfde rijpheid sneller of langzamer sterk. Daarom heeft elk mengsel zijn eigen ijklijn: ander cement, een andere sterkteklasse of een ander recept betekent een andere lijn.
Wat rijpheid precies is, staat in Wat is rijpheid?. Dit boekje gaat over de stap daarna.
Kubussen: de punten
Elke gedrukte kubus is één punt.
Een kubus is een proefblok van je beton. Het lab drukt hem kapot en meet zo de druksterkte. Tegelijk lees je in het platform af hoeveel rijpheid hij op dat moment had. Samen is dat één punt. In dit boekje rekenen we met dit voorbeeld:
| Kubus | Rijpheid | Sterkte |
|---|---|---|
| 1 | 420 °C·h | 9,6 N/mm² |
| 2 | 810 °C·h | 16,3 N/mm² |
| 3 | 2.100 °C·h | 24,7 N/mm² |
| 4 | 4.300 °C·h | 31,5 N/mm² |
| 5 | 9.800 °C·h | 39,6 N/mm² |
- Vijf kubussen, zegt de norm (NEN 5970). Het platform rekent vanaf drie, en er passen er twaalf in.
- Verspreid ze: de eerste vroeg, vóór je wilt ontkisten; de laatste laat. Waarom, lees je in hoofdstuk 6.
- Hoe je ze maakt, drukt en invoert: Je eerste ijklijn maken.
De regressielijn
De lijn die het best door je kubussen past.
Kubussen liggen nooit precies op één lijn: elke proef strooit een beetje. Het platform zoekt de lijn waarbij de afstanden tot alle kubussen samen zo klein mogelijk zijn. Dat heet een regressie, en de lijn de regressielijn. In het platform is hij de rode stippellijn.
Het blauwe streepje bij elke kubus is zijn afwijking: zoveel ligt hij boven of onder de lijn. Hier zijn dat hooguit 0,4 N/mm². Mooi dicht.
De verschuiving
Een veiligheidsmarge, want de helft ligt eronder.
Kijk naar hoofdstuk 3: drie van de vijf kubussen liggen ónder de regressielijn. Zou je met die lijn rekenen, dan zegt het platform soms een sterkte die het beton nog net niet heeft. Bij ontkisten of voorspannen wil je dat niet. Daarom schuift het platform de lijn omlaag.
Hoeveel?
- De norm laat het afspreken, met je opdrachtgever of constructeur.
- Niets afgesproken? Dan is 1,0 N/mm² een veilige start. Dat staat ook standaard in het platform.
- Volgens de norm kan het ook als a × Sij: a keer de spreiding van je kubussen. a = 0 betekent ongeveer de helft eronder; a = 1 ongeveer 20 %; a = 1,5 ongeveer 5 %.
- Een betoncentrale zet haar verschuiving vaak op het blad, bijvoorbeeld a = 1,0 × Sij = 1,24.
De ijklijn
De regressielijn min de verschuiving.
In het platform is de ijklijn de groene lijn, net onder de rode stippellijn. Het groene vlak ertussen is de verschuiving. Elke meting die je aan de ijklijn koppelt, rekent elk moment zijn rijpheid om in sterkte langs deze groene lijn.
- Een meting laat dus nooit de sterkte van de regressielijn zien, altijd die van de ijklijn.
- Verander je de verschuiving later, dan schuift de ijklijn mee, en daarmee de sterkte van lopende metingen. Afgeronde metingen houden hun versie.
- Op het IJklijnblad (de PDF van de ijklijn) staat dezelfde grafiek en de ingevulde formule.
De formule, voor wie hem wil zien
R is de rijpheid in °C·h. a en b komen uit de regressie door je kubussen: dat is de regressielijn. v is de verschuiving. In het voorbeeld: a = 21,71 en b = −47,21. Bij R = 2.100 is a · log₁₀(R) + b = 24,9; min v = 1,0 geeft 23,9 N/mm².
Waar hij geldt
Van je eerste kubus tot iets voorbij je laatste.
- Niet naar beneden. Onder je eerste kubus weet niemand hoe het beton zich gedraagt. De norm (NEN 5970) verbiedt doortrekken. Je meting toont daar nog geen sterkte, met erbij wanneer de eerste kubus naar verwachting gehaald wordt.
- Een stukje naar boven. Voorbij je laatste kubus mag de ijklijn doorlopen, als je dat aanzet: de extrapolatie, als percentage van de sterkte van je laatste kubus. Standaard 0 %, hooguit 25 %.
- Daarom druk je de eerste kubus vroeg, vóór je wilt ontkisten, en de laatste zo laat als je sterkte wilt kunnen zien.
- Buigt de curve af? Veel beton wordt in het begin snel sterk en daarna langzamer. Over zo'n groot bereik is één rechte lijn te grof: hij zit dan juist bij de jongste kubus, je ontkistmoment, te hoog. Dan maak je de ijklijn in delen: één lijn voor het jonge stuk, één daarna. Elk deel geldt voor zijn eigen stuk, en je metingen rekenen met allebei. Het platform ziet de knik zelf en stelt het voor.
Waar hij vandaan komt
Je eigen kubussen, of de grafiek van de betoncentrale.
Je stort proefkubussen met een meetkubus erbij, laat ze drukken en typt per kubus de rijpheid en de sterkte in. Stap voor stap in Je eerste ijklijn maken.
Veel centrales leveren bij een mengsel een rijpheidsgrafiek. Upload die bij Nieuwe ijklijn: het platform leest de kubussen, de C-waarde en de verschuiving eruit. Jij kijkt de getallen na en slaat op.
Op het blad van een centrale staan vaak twee lijnen: de regressielijn door haar kubussen, en daaronder haar ijklijn. De afstand ertussen is haar verschuiving. Noemt het blad een ander getal dan de grafiek laat zien, dan neemt het platform de grafiek: daarmee rekent de centrale zelf.
Sommige centrales zetten hun ijklijnen zelf in het platform. Die vind je in de Catalogus bij IJklijnen, en je koppelt ze met één klik aan je bedrijf of project.
Is hij goed?
Liggen de kubussen dicht bij de lijn, dan wel.
Het platform zegt het in één woord, op de pagina van de ijklijn: de lijn past uitstekend, goed, redelijk of zwak. Dat gaat over de afstand tussen je kubussen en de regressielijn.
| Uitkomst | Wat het betekent |
|---|---|
| uitstekend | de kubussen liggen vrijwel op de lijn (zoals in ons voorbeeld) |
| goed | kleine afwijkingen, prima om mee te werken |
| redelijk | kijk of er een kubus uit de toon valt |
| zwak | een tikfout, een mislukte proef, of kubussen van verschillende mengsels? |
- Controleer. Zolang je het mengsel gebruikt, vraagt de norm minstens eens per twee weken een controlekubus. Ligt die twee keer achter elkaar ver van de lijn, maak dan een nieuwe ijklijn.
- Versies. Voeg je een kubus toe of verander je de verschuiving, dan krijgt de ijklijn een nieuwe versie. Afgeronde metingen houden de versie waarmee ze gerekend zijn.
Woordenlijst
De woorden die je bij een ijklijn tegenkomt.
- Kubus
- Een proefblok van je beton dat het lab kapot drukt om de sterkte te meten. Eén kubus is één punt.
- Regressielijn
- De lijn die het best door je kubussen past. Rode stippellijn.
- Verschuiving
- De veiligheidsmarge in N/mm²: zoveel ligt de ijklijn onder de regressielijn.
- IJklijn
- De regressielijn min de verschuiving. Groene lijn. Hiermee rekenen je metingen.
- Geldig bereik
- Van de eerste kubus tot de extrapolatiegrens. Daarbuiten geen sterkte.
- Extrapolatie
- Hoe ver de ijklijn voorbij je laatste kubus mag. Standaard 0 %, hooguit 25 %.
- Spreiding (Sij)
- Hoe ver je kubussen gemiddeld van de regressielijn af liggen.
- a × Sij
- De verschuiving volgens de norm: a keer de spreiding.
- C-waarde
- Hoe gevoelig het cement is voor warmte. Hoort bij het mengsel, en dus bij de ijklijn. Traag cement (CEM III) heeft een hoge C: het wordt van warmte juist veel sneller sterk.
- Gewogen rijpheid
- Rijpheid volgens De Vree (NEN 5970), zoals het platform hem bepaalt.
- IJklijnblad
- De PDF van een ijklijn: grafiek, formule, kubussen en de versie.
- Versie
- Elke wijziging maakt een nieuwe versie. Afgeronde metingen houden de hunne.
- Deel
- Een ijklijn voor een eigen stuk van het rijpheidsbereik, bijvoorbeeld het jonge beton. Een ijklijn in delen rekent per rijpheid met het deel dat er geldt.
- Mengsel
- Het recept: cement, sterkteklasse, code en C-waarde. Eén keer ingevuld; elke ijklijn van dat mengsel hoort erbij.